Plan na 1 października był prosty i racjonalny: jadę za darmo na lotnisko miejskim autobusem, odbieram swój sweterek z biura rzeczy znalezionych i samochód z wypożyczalni, zwiedzam po drodze Brankovinę i Valjevo, a po południu docieram bez stresu nad Drinę do Bajina Basta. Powinnam była wiedzieć, że starsza pani i racjonalne plany rzadko idą ze sobą w parze.
Na przystanek na Zelenym Venacu dotarłam równo o dziewiątej. Mapsy twierdziły, że autobus przyjedzie za siedem minut. Bardzo zadowolona, że tak sprytnie uniknę wydania ponad dwudziestu euro, popatrywałam na tablicę świetlną, która odliczała: 6, 5, 4, 3, 2, 1… kiedy doszła do zera zaczęłam (ja i kilka innych osób z walizkami) rozglądać się za zapowiedzianym busem. Nie nadjeżdżał. Popatrzyłam na tablicę: informacja o 72 zniknęła. Co gorsza, nie pokazała się żadna nowa.

Świetnie. Spóźnię się po sweterek (dostałam z biura informację, że trzeba się zgłaszać o pełnej godzinie) i po samochód. Krakowska centusiowa dusza starszej pani zawyła, ale uznała, że nie ma rady i trzeba się zdecydować na taksówkę. Na szczęście właśnie w przewidywaniu takich nieprzyjemnych niespodzianek zainstalowałam sobie Yandex go.
Zaraz pojawiła się taksówka, która wydała mi się moją taksówką. Kierowca włożył moją walizkę do bagażnika i w tym momencie pani z przystanku zapytała, czy jadę na lotnisko i czy mogłaby się dołączyć — podzieliłybyśmy się opłatą za kurs. Oczywiście powiedziałam, że tak. Wtedy jeszcze jeden pan zapytał, czy też może się dołączyć, bo również musi szybko dotrzeć na lotnisko.
Wpakowaliśmy się więc bardzo zadowoleni z siebie do samochodu i w tym momencie kierowca zapytał, dokąd chcemy jechać. Popatrzyłam na niego ze zdziwieniem, bo przecież aplikacja dokładnie pokazuje, dokąd zamawia się kurs.
Wyjaśniliśmy sobie nieporozumienie i rzeczywiście zobaczyłam, że przed naszą taksówką akurat zaparkowała inna — tym razem ta właściwa. Wobec tego wszyscy wysiedliśmy z samochodu, bardzo przepraszając kierowcę. On jednak wcale się nie obraził, zresztą chyba znali się z tym drugim. Przeładowaliśmy się do właściwej taksówki, która była nieco mniej elegancka, ale w każdym razie toczyła się do przodu, i ruszyliśmy na lotnisko.
Oczywiście, taksówką dotarliśmy na miejsce szybciej, w pół godziny. W dodatku moi towarzysze skrupulatnie się ze mną rozliczyli. Wzbogaciłam się w gotówkę, bo za taksówkę zapłaciłam kartą, no i miałam wystarczająco dużo czasu, żeby podjąć działania zmierzające do odzyskania sweterka.
Biuro rzeczy znalezionych Air Serbia znajduje się wewnątrz hali przylotów, jeszcze przed wyjściem do strefy ogólnej, tam, gdzie odbiera się walizki. Przy samym wejściu było jednak ogólne okienko Lost and Found. Udałam się tam i wyjaśniłam, na czym polega sprawa.


Siedzący tam pan poprosił mnie o dokładne dane: imię, nazwisko, numer lotu, skąd przyleciałam i kiedy. Wszystko sobie skrupulatnie zapamiętał, potem gdzieś zadzwonił i powiedział, żebym zaczekała. Stanęłam i czekałam. Po pięciu minutach zawołał mnie i zapytał, skąd był ten lot i czy przyleciałam poprzedniego dnia. Powtórzyłam, że nie poprzedniego dnia, tylko dwa dni wcześniej, we wtorek. Pan znowu powiedział, żebym trochę poczekała.
Po kolejnych pięciu minutach jeszcze raz mnie zawołał i poprosił, żebym ponownie podała numer lotu. Podyktowałam mu go, a on tym razem zapisał numer i miejsce wylotu, po czym jeszcze raz kazał mi czekać. No i czekałam dalej, chyba z piętnaście minut.
Tuż przed dziesiątą otworzyły się drzwi i pojawił się pracownik z dużym plastikowym workiem, w którym ewidentnie był mój sweterek. Musiałam podpisać dużo różnych papierów poświadczających, że to mój kardigan i że go odebrałam. Wreszcie mogłam znów przytulić do siebie ulubioną sztukę odzieży.
Teraz mogłam już udać się po moje Renault Clio, które tym razem miałam z wypożyczalni Sixt. Załatwiłam formalności bezboleśnie, wyjechałam na trasę bezboleśnie i bez wielkich przeszkód wydostałam się na jakąś główną dwupasmówkę. W tym momencie zawiesiła mi się nawigacja. Nie przejęłam się tym za bardzo, bo wydawało mi się, że jadę w dobrym kierunku. No i to niestety okazało się moją zgubą: raz ten głupi Sygic, a dwa moje zadufanie.

Jechałam sobie z podskokiem chyba z pół godziny, aż dojechałam do bramki na płatną autostradę. Dopiero za bramką postanowiłam przystanąć na boku i ustawić z powrotem nawigację. Wtedy odkryłam ku swojemu przerażeniu, że skręciłam w zupełnie niewłaściwą stronę. Znowu! Tak jak trochę wcześniej w Albanii — nic mnie to nie nauczyło.
Trudno, musiałam dotrzeć do najbliższego zjazdu, a potem, jak niepyszna, wracać własnymi śladami. Przysięgłam sobie, że już NIGDY nie będę używać nawigatorów offline przy wyjeździe z lotniska.
Ruszyłam dalej, nie tylko zirytowana, ale już i głodna. W miejscu, w którym miałam zawrócić, z obu stron szosa była zapchana samochodami, które nie wykazywały żadnej inklinacji, żeby mnie wpuścić. Pojechałam więc w prawo, licząc, że znajdę jakąś boczną drogę, gdzie będę mogła wykręcić.
Niestety okazało się, że trasa biegnie przez łąki i pola, nie było żadnych bocznych dróg. Jechałam i jechałam, zmęczona jazdą, zmęczona samochodami i coraz bardziej wściekła.

W końcu znalazłam jakiś placyk na poboczu i mogłam sprawdzić, gdzie właściwie jestem. Mapsy proponowały mi alternatywną trasę, ponad dwie godziny do Brankoviny, ale przynajmniej nie autostradą. Pomyślałam: właściwie czemu nie? Będzie spokojniej, mniej stresująco, Mapsy zamrugały obiecująco licznymi restauracjami w okolicy.
Wpakowałam się więc na wąską szosę, jadąc powolutku, bo już z daleka widziałam wóz policyjny (potem zorientowałam się, że stanie przy wiejskich drogach to chyba ulubiona rozrywka serbskiej drogówki).

Wiejski krajobraz, muszę powiedzieć, nie jest jakoś specjalnie zachwycający: wioski, wzgórki, laski — można się poczuć zupełnie jak w Polsce.

Zauważyłam jednak, że co chwilę pojawiają się informacje o jakichś klasztorach. Acha, całkiem przypadkiem trafiłam do regionu Szumadia (od Szuma, czyli lasu), który był kolebką serbskich powstań na początku XIX wieku i obfituje właśnie w klasztory. Pomyślałam więc, że skoro już tu jestem i mam je po drodze, to może zajadę do jakiegoś. Padło na monaster Pavlovac: był najbliżej, a poza tym przemówiło mi do wyobraźni jego historyczne znaczenie: to właśnie tam w 1690 roku, w obliczu osmańskiego najazdu, odprawiono jedną z ostatnich liturgii przed tzw. Wielką Migracją Serbów (szacuje się, że przed nadciągającą armią turecką uciekło wtedy ponad sto tysięcy mieszkańców). Niedługo potem wojska tureckie zniszczyły i podpaliły monaster, a stawiających opór mnichów zamordowano.
Jeżdżenie po krętych drogach zajęło oczywiście kolejne piętnaście minut. Skręciłam w drogę gruntową, zostawiłam samochód i poszłam polną ścieżką. Wokół nie było żywego ducha. Rozśmieszyła mnie tablica wskazująca drogę do klasztoru: zostało do niego jeszcze 95,6 metra.
Sam kościół wydawał mi się co najmniej częściowo odbudowany, chociaż odtworzono jego starą strukturę (a w fundamentach podobno zamurowano szczątki tych pomordowanych mnichów?). Obok zachowały się ruiny całego klasztoru. Miejsce jest dosyć urokliwe, choć uczciwie mówiąc, widziałam już tuziny tego typu ruin.

Teraz zjedzenie czegoś nie było już postulatem ani nawet priorytetem, tylko absolutną koniecznością. Postawiłam na restaurację, która nazywała się Kosmajski Vidik. Musiałam tam jeszcze dotrzeć, co zajęło kolejne piętnaście minut, bo droga była bardzo wąska i jechałam powoli. Kierowca samochodu, który pojawił się za mną, w pewnym momencie zaczął się tym bardzo denerwować, ale sorry, Winnetou — nie będę pędzić po krętej drodze tylko dlatego, że komuś się spieszy.

Kosmajski Vidik może się rzeczywiście pochwalić pierwszorzędnym widokiem na nizinę poniżej. Humor od razu mi się poprawił. Usadowiłam się przy stoliku na tarasie, odmówiłam śliwkowej rakiji, która podobno jest lokalną specjalnością i pomna doświadczeń z Ćevapčići poprzedniego dnia, zamówiłam ser w panierce i sałatkę szopską. Były całkiem smaczne, chociaż utwierdziłam się w przekonaniu, że serbska kuchnia zapewne nie będzie tym, co najbardziej zapadnie mi w pamięć po podróży.

Przy kawie podjęłam decyzję, która już od jakiegoś czasu była nieuchronna, tylko nie chciałam jej przyjąć do wiadomości: trzeba zrezygnować z Brankoviny. Nie mogłam ryzykować, że potem będę musiała przebijać się przez górskie drogi po zmroku. No dobrze, Brankovina to przecież po prostu taki skansen, a czy skanseny to dla mnie nowość? A znowuż do Desanki Maksimović nie muszę pielgrzymować, bo przed wyjazdem do Serbii nawet nie wiedziałam, kto to taki. Tak sobie usprawiedliwiałam swoją turystyczną klęskę, ale prawda jest taka, że Brankovina na pewno byłaby ciekawszym miejscem niż ten jeden mizerny klasztor w Szumadii.
Po obiedzie ruszyłam w stronę Valjeva: uznałam, że chociaż tam muszę się na chwilę zatrzymać. Sam dojazd nie zajął mi jakoś bardzo długo: dopiero w samym mieście przyhamowały mnie korki.
Valjevo początkowo nie zrobiło na mnie wielkiego wrażenia: taka Limanowa czy Kasina Wielka, długa ulica wjazdowa, mnóstwo samochodów i jakieś niezbyt atrakcyjne domki. Rozglądałam się też, dość beznadziejnie, za parkingiem. Wreszcie za rzeką, przy jakimś kościele, znalazłam bardzo duży plac z wolnymi miejscami: polecam. Musiałam jeszcze rozstrzygnąć kwestię opłaty.
Zaraz za placem był zieleniak, w którym krzątała się jakaś sympatyczna pani. Podeszłam do niej i zapytałam o kartę parkingową.
Wtedy po raz pierwszy przekonałam się, że Serbowie wcale nie mówią tak dobrze po angielsku, jak myślałam, na podstawie moich doświadczeń z Belgradu. A raczej, wcale nie mówią, kropka. Na szczęście „karta parking” to wyrazy, które pani zrozumiała — pod tym względem w Serbii jest łatwiej niż w Albanii. Bardzo uprzejmie zaczęła mi wyjaśniać, gdzie mogę ją kupić. Mówiła coś z dużą swadą, ale na szczęście wspomagała się gestykulacją, więc zrozumiałam, że mam przejść przez ulicę i udać się do sklepu za dużym napisem reklamowym. Podziękowałam jej — po serbsku „dziękuję” to „hvala”, co z polskiego punktu widzenia jest dosyć zabawne — i poszłam.
Okazało się, że kartę parkingową można nabyć w sklepie z artykułami żelaznymi. Dosyć osobliwe, ale rzeczywiście, kiedy powiedziałam „karta parking”, od razu zrozumieli. Właścicielka zawołała syna, który przyszedł z kartą i zapytał, na ile „sat” ją chcę. Domyśliłam się, że chodzi o godziny. Sam zeskrobał mi odpowiednie pola. Za godzinę postoju zapłaciłam straszliwą kwotę aż 30 dinarów, czyli ok. złotówkę. Wiedziałam, że i tak dłużej nie mogę zostać, bo robiło się już późne popołudnie.

Ponieważ miałam mało czasu, wiedziałam już, że jeśli chcę w ogóle coś zobaczyć, moje wcześniejsze plany, żeby sobie słodko usiąść w jakiejś kawiarni i wypić kawę, są nie do zrealizowania. Ruszyłam biegiem w kierunku starego centrum.
Wkrótce zweryfikowałam swoją opinię o Valjevie, bo od razu zaczęło się robić sympatyczniej. Część nad rzeką jest rzeczywiście ładna i malownicza. Troszkę dalej wchodzi się na taki rodzaj deptaku, starą uliczkę zamkniętą dla ruchu.
Po drodze trafiłam na sklep z artykułami telefonicznymi i pomyślałam, że może kupię kabelek do ładowania komórki w samochodzie. Pani w sklepie była bardzo sympatyczna i bardzo wylewna, co miało oczywiście swoje plusy, ale też minusy. Kiedy wyjaśniłam, o co chodzi, rzuciła się do stojaka z kabelkami. Zamiast wziąć pierwszy z brzegu, zaczęła wyciągać wszystkie, które jej zdaniem mogły pasować.
Rozłożyła ich na ladzie z dziesięć i zaczęła je sprawdzać. Ten niedobry, ten niedobry… Przecież było to widać już na opakowaniu! W końcu znalazła ten właściwy i mogłam dokonać zakupu (a tymczasem minęło dziesięć minut…)

O Valjewie miałam dosyć mgliste pojęcie: że ma długą historię, dwa centra historyczne, był areną wielu wydarzeń historycznych (ciekawe, które miasto w Serbii nie było), no i że to gdzieś tutaj miała miejsce bitwa nad rzeką Kolubarą, w której Serbowie w czasie I wojny światowej pokonali wojska austro-węgierskie. W drodze do centrum zatrzymałam się na chwilę przed pomnikiem Živojina Mišicia, dowódcy I serbskiej armii z okresu I wojny światowej. Zaraz. Kolubara. Zwycięstwo Serbów nad wojskami austro-węgierskimi.
No oczywiście, Rilla ze Złotego Brzegu! W rozdziale X dowiadujemy się, że „maleńka bezradna Serbia wzięła się w kupę i wyruszyła raz jeszcze na wroga” a Zuzanna Baker komentuje, że Serbowie „wysłali Austriaków na grzybki”!
Wrażenia z przebiegu główną uliczką były naskórkowe: ładnie i dziewiętnastowiecznie, kamieniczki dość skromne, ruch niewielki, uturystycznienie minimalne.



Przeszłam deptakiem do końca, aż do miejsca, gdzie zaczynały się jakieś parki i nowsze zabudowania. Wracając po własnych śladach, doszłam do placyku, gdzie deptak odbijał w bok. Chciałam zobaczyć to, co reklamowano jako najstarszy budynek w mieście: osiemnastowieczny Muselimov konak. Nie do końca rozumiałam, co to jest konak, choć spotkałam się już z tym określeniem w Belgradzie. „Muselimov” skojarzyło mi się niejasno (i jak się potem okazało prawidłowo) z „muzułmańskim”.

Zanim tam dotarłam, zatrzymałam się jeszcze przy małej księgarni połączonej ze sklepem papierniczym. Zaintrygowała mnie olśniewająca, kolorowa okładka z blond dziewoją w haftowanej szacie. Że starsza pani to pies na książki, nie nowina. Była to książka dla dzieci, zapisana cyrylicą, ale udało mi się odcyfrować tytuł: Srpske kraljice: srednjovekovne vladarke i svetiteljke. Po chwili wyszłam z księgarni lżejsza o piętnaście euro. Stwierdziłam, że ilustracje zasługują na tę inwestycję, a tekst przeczytam z pomocą Google Lens.
Zaopatrzona w książeczkę, udałam się do Muselimovego konaku. Było już dosyć późno, ale dwieście czy trzysta dinarów to nie majątek. Postanowiłam wejść na szybko.

Określenie konaku mianem rezydencji muselima czyli tureckiego gubernatora albo zarządcy, może się obronić tylko, jeśli potraktujemy miano „rezydencji” z pewną wstrzemięźliwością. Już trochę natrząsałam się z pałacu księżnej Ljubicy w Belgradzie, a tutaj zobaczyłam taką, powiedzmy, większą chatynkę, która odpowiadałaby żydowskiej karczmie na polskiej wsi — jakiś domek z daszkiem.
Weszłam do środka i doznałam szoku olfaktorycznego. Niewielkie pomieszczenie było wypełnione dymem papierosowym. Zaraz się to wyjaśniło: w portierce siedziała pani sprzedająca bilety, która paliła na całego i zadymiła dokumentnie całe wnętrze.

Pani mówiła trochę po angielsku i wytłumaczyła, że najpierw powinnam zejść do piwnicy, gdzie opowiedziano wstrząsającą historię dwóch kneziów więzionych tam przed egzekucją. Coś już o tym wiedziałam, więc potulnie zeszłam na dół.
Szczęśliwie albo nieszczęśliwie — chyba szczęśliwie, bo miałam tak mało czasu — objaśnienia były głównie po serbsku. Domyśliłam się, że chodzi o wydarzenia związane z pierwszym powstaniem serbskim, na początku XIX wieku.
Były tam dwie kukły przedstawiające uwięzionych kneziów, zakutych w kajdany i czekających na egzekucję. Przypominali naszych górali w kierpcach i koszulach. Nie byłam pewna, czy ich ścięto, czy rozstrzelano. W każdym razie to właśnie ta egzekucja stała się impulsem do wybuchu powstania.
W piwnicy była też stara litografia przedstawiająca bohaterskiego Serba broniącego się przed okrutnymi Turkami. Już leży, już prawie umiera, a jeszcze się broni. Zaraz skojarzyło mi się to z „Sowińskim w okopach Woli”.

Wróciłam na górę, trochę się obawiając, że pani będzie chciała szczegółowo mnie oprowadzać, co czasowo byłoby katastrofą. Na szczęście tłumaczyła coś akurat wycieczce szkolnej stojącej przed wejściem. Szybko przebiegłam samodzielnie salki: były tam przede wszystkim tablice, ilustracje i wyjaśnienia dotyczące tego, co nastąpiło po śmierci kneziów.

Z tego, co zrozumiałam, zdarzenia nie ułożyły się tak jak w Polsce, gdzie przegraliśmy powstanie i cześć pieśni: przez kilka lat udało się Serbom coś zdobyć i utrzymać. Jedna z tablic informowała, że w tamtym czasie powstawały szkoły, więc był to okres jakiegoś oświecenia. Potem jednak Turcy wszystko zdobyli z powrotem. Zrozumiałam też, że pomagali im Francuzi, którzy doszkalali i dozbrajali turecką armię. Wstrętni Francuzi, nie mieli co robić, tylko pomagać Turkom zgniatać Serbów.
Wymknęłam się z konaku i podeszłam jeszcze pod pomnik na środku deptaku, w którym domyśliłam się poetki Desanki Maksimovic, tej od Brankoviny, którą miałam zwiedzić, a nie zwiedziłam. Na pomniku widnieje napis, że ufundował go wdzięczny naród, więc wiadomo, że jest bardzo ważna postać.
Co ciekawe, posąg odsłonięto w 1990 roku, jeszcze za życia Desanki (zmarła w 1993) i podobno ona sama protestowała przeciw stawianiu jej pomnika, więc przekonano ją, że to wyobrażenie poezji, tylko z jej twarzą.
Desanka Maksimović i Wisława Szymborska. O tłumaczeniu na rybkę

Desanka zainteresowała mnie także dlatego, że jestem na świeżo po doświadczeniach albańskich, gdzie Musine Kokalari była – na początku lat czterdziestych – pierwszą Albanką, która zaistniała jako pisarka i w dodatku wkrótce została uciszona przez reżim. A tu proszę, autorka, która zaczęła ogłaszać teksty w latach dwudziestych i od razu zyskała pochwały i uznanie krytyki. Po drugiej wojnie światowej jej utwory weszły do kanonu szkolnych podręczników a ona sama stała się prawdziwą ikoną narodową. Jej najbardziej znany wiersz, Krwawa bajka, podobno każdy jugosłowiański uczeń potrafił wyrecytować z pamięci. Prawie jak w Polsce (kiedyś) Minutę ciszy po Ludwice Wawrzyńskiej Szymborskiej. I co ciekawe, właśnie Szymborska przetłumaczyła tekst Desanki na język polski. Ukazał się w 1960 roku w tomie Liryka jugosłowiańska. Oczywiście, nasza przyszła noblistka nie znała serbskiego, tłumaczyła z tzw. rybki, czyli przekładu filologicznego dokonanego przez jakąś anonimową osobę. (A chociaż dobrze się ten tekst czyta, sporo tu odstępstw od oryginału. Chyba napiszę o tym osobno).
Stało się to na Bałkanach,
stało się to w wiejskiej szkole.
Oddział uczniów
w jednym dniu
bohaterską śmiercią poległ.
Jeszcze na pół godziny
przed tą śmiertelną chwilą
malcy siedzieli w ławkach
czoła nad książką chyląc.
Problem był: w ilu koszach;
sześćset jabłek się zmieści,
jeżeli na kosz jeden
przypada jabłek trzydzieści. (cały tekst można przeczytać tutaj)
Wiersz był reakcją poetki na wstrząsającą masakrę w Kragujevacu w 1941 roku. Niemcy przeprowadzili wtedy masowe rozstrzelania cywilów w odwecie za śmierć żołnierzy poległych w walkach z partyzantami (stu za jednego, pamiętamy te proporcje także z okupowanej Polski). Ponieważ nie znaleźli wystarczająco dużo dorosłych mężczyzn, wyprowadzili ze szkół całe klasy gimnazjalistów (często razem z nauczycielami, którzy odmówili opuszczenia swoich uczniów).


W 1972 roku ukazał się też w Polsce tomik Prośba o łaskę. Dyskusje liryczne z Księgą Praw Duszana, jeden z najważniejszych zbiorów Desanki, pomyślany jako dialog z historycznym kodeksem prawnym cara Stefana Duszana z XIV wieku (ale wielu krytyków dopatrywało się w nim zawoalowanej krytyki ówczesnych porządków w Jugosławii) – już na niego poluję. A swoją drogą, w 2020 roku serbskie Ministerstwo Oświaty podjęło próbę wykreślenia poezji Desanki z programu szkół średnich, argumentując, że jej styl „nie pasuje do współczesnych ram epoki”. Decyzja ta wywołała ogólnonarodowy skandal i pod naciskiem opinii publicznej rząd musiał się natychmiast wycofać i przywrócić dzieła Desanki do kanonu lektur.

Znalazłam jeszcze jeden polski akcent w związku z Desanką, która była też autorką utworów dla dzieci: jej wydaną po niemiecku, a potem po angielsku książeczkę Der kleine Hund ilustrował Józef Wilkoń!
Obejrzałam więc Desankę, zanotowując sobie, że muszę się o niej czegoś więcej dowiedzieć. Popatrzyłam tęsknie na ludzi siedzących przy stolikach i pijących kawę, po czym popędziłam z powrotem w kierunku rzeki, żeby przejść na drugą stronę, gdzie znajduje się historyczna dzielnica Tešnjar. Most jest malowniczy, rzeczka jest malownicza, a ta druga dzielnica wyglądała nawet bardziej malowniczo niż pierwsza. Uliczki są wyłożone brukiem, a pomiędzy stare domki nie wkradają się nowe socjalistyczne potworki. Przeczytałam wcześniej, że to unikalny kwartał miejski z tradycyjnymi domami z przełomu XVIII i XIX wieku o charakterze orientalno-bałkańskim. Podobno obecnie Tešnjar (od tesno, czyli wąsko) słynie z tradycyjnych bałkańskich karczm – tzw. Kafan, a w weekendy staje się centrum życia nocnego i towarzyskiego dla młodzieży. Coś jak krakowski Kazimierz? Na pewno nie w czwartkowe popołudnie: przed siedemnastą nie było tam żywej duszy, sklepów i owych karczm też za bardzo nie (albo pozamykane), życie towarzyskie najwyraźniej toczyło się po drugiej stronie, w okolicach pomnika Desanki.





Nie miałam czasu zagłębiać się w boczne uliczki, przeszłam tylko główną, żałując, że jest jakaś taka martwa, bo ma dużo potencjału na „uroczość”. Wróciłam do samochodu pięć minut po czasie, na szczęście nie wyglądało, żeby po parkingu kręcił się ktoś skrupulatnie sprawdzając karty. Musiałam jeszcze dotrzeć do Bajinej Bašty. Nawigacja pokazywała coś ponad godzinę jazdy, a ChatGPT ostrzegał mnie, że droga prowadzi przez góry, jest kręta i wąska.
Wyjazd z Valjeva wymagał pewnego skupienia, bo trzeba było przejechać wąskimi uliczkami Tešnjaru (starsza pani wąskich uliczek nie lubi, oj, nie lubi, ale przynajmniej zobaczyłam kątem oka jeszcze kilka malowniczych zakątków). Potem droga robi się bardzo przyjemna. Nie jest to jakaś główna trasa, ale dwa samochody łatwo się na niej mieszczą, a i tak prawie nikogo tam nie było. Widoki wkrótce się wypiętrzyły i wyładniały.


Góry Valjewskie nie jakieś wysokie, powiedzmy, że takie nasze Beskidy, ale urokliwe, zwłaszcza w świetle późnego jesiennego popołudnia. Irytowało mnie tylko, że nie mogłam za bardzo podziwiać krajobrazu, bo musiałam pilnować szosy. Taki wynalazek jak miejsca widokowe jeszcze zasadniczo do Serbii nie dotarł.

W pewnym momencie w dole pokazało się jezioro Rovni (potem zorientowałam się, że jest to sztuczny zalew). Jechałam i podziwiałam, przyhamowując tu i ówdzie, żeby się napatrzeć. Miejsce do zatrzymania znalazłam, niestety, dopiero w dole, za jakimś mostem. Można na niego wejść, bo jest tam coś w rodzaju chodnika, tylko trzeba najpierw przeskoczyć przez boczną barierkę. No ale dobrze, tyle starsza pani jest w stanie zrobić, zwłaszcza jeśli ma w planach zrobienie zdjęcia.
Po drugiej stronie droga zaczęła się wspinać i wreszcie znalazłam jakieś pobocze, na które można było zjechać. Wysiadłam i powędrowałam wzdłuż krzaczków, szukając jakiegoś prześwitu. Na pewno wszyscy znają to frustrujące uczucie: widok tuż tuż, a zarośla złośliwie zasłaniają.
Wędrując tak, wpadłam na jakiegoś starszawego gościa, pasterza chyba, sądząc z sękatej laski. Chwilę wcześniej minęłam zresztą jakieś stado owiec. Zaczął pokazywać mi na migi, żebym za nim poszła, powtarzając „pogledi”, „pogledi”. Wieczorna pora w bezludnych górach sam na sam z nieznajomym. Świetna scenka do thrillera, ale starsza pani stwierdziła, że człowiek nie wygląda na seryjnego mordercę, więc kiwnęłam głową na zgodę.

Zoran (potem się jednak przedstawił) odsunął kawałek ogrodzenia i przeprowadził mnie na zbocze, gdzie rzeczywiście jezioro było widoczne jak na dłoni. Z tego punktu wyglądało nawet jak dwa jeziora z wyspą. Potem przeszliśmy dalej, gdzie zdaniem Zorana „pogled” był jeszcze lepszy. Zrobiłam dużo fotek, żeby pokazać, jak bardzo ten „pogled” doceniam i skomentowałam „Veoma lepo”, co po serbsku powinno znaczyć mniej więcej „bardzo ładnie”. Wróciliśmy do tajnego przejścia w ogrodzeniu, uśmiechnęliśmy się do siebie, on zaczął schodzić do swoich owiec, ja wróciłam do samochodu.
Teraz podążałam już do noclegu, bo robiło się późno, a miła szosa w pewnym momencie przestała być taka miła.
Z tego, co zrozumiałam, prowadzone są tam prace drogowe, więc pewnie za rok-dwa trasa będzie jak marzenie, ale na razie jest mniej różowo: co jakiś czas asfalt się kończył, a zaczynał odcinek gruntowy. Najdłuższy miał co najmniej parę kilometrów.

W końcu zjechałam na drugą stronę gór i przede mną w dole pojawiła się rzeka. To już, jak rozumiem, była Drina. Dziwnie było myśleć, że zalesione wzgórza po drugiej stronie to już Bośnia, bo rzeka jest granicą między tymi dwoma krajami.
Nocleg – apartament Kod Pece – miałam nie w samej Bajinej Bašcie, tylko kilka kilometrów przed nią. Na Bookingu bardzo go zachwalano, a ja pomyślałam, że na łonie natury będzie przyjemniej niż w miasteczku. Tuż obok miała też być restauracja, więc ewentualnie mogłabym coś zjeść.
Trafiłam bez trudu, nazwa była widoczna z szosy, ale przeżyłam dwa rozczarowania. Nie, właściwie trzy. Po pierwsze, restauracja była zamknięta na głucho. Po drugie, nie bardzo wiedziałam, jak dostać się do mojego noclegu. Nie widziałam żadnych świateł ani śladów ludzkiej obecności, a od gospodarzy nie dostałam informacji, jak właściwie dokonać check-inu, chociaż wcześniej napisałam do nich wiadomość.
Chwilę tak postałam, trochę zagubiona, szykując się mentalnie do wykonania drogiego międzynarodowego telefonu. Na szczęście po kilku minutach podjechał samochód, z którego wygramoliło się dwoje starszych państwa. Miałam nadzieję, że to gospodarze, ale choć chyba nie do końca tak było, zrozumieli, w czym rzecz. Pani pokazała mi nieduży domek obok restauracji i podczas gdy mąż zajmował się idealnym zaparkowaniem auta, zadzwoniła do jakiejś Eleny. Pokazała mi na migi — bo oczywiście mówiła tylko po serbsku — że zaraz ktoś przyjdzie i otworzy.
Po chwili zjawiła się nie Elena, tylko młody człowiek, który otworzył mi mieszkanie i wszystko pokazał. Zaproponowałam, żebyśmy od razu się rozliczyli, bo następnego dnia rano wyjeżdżałam, a płacić trzeba było gotówką. Musieliśmy jeszcze tylko przeliczyć kurs, bo pan był mocno zdziwiony, że chcę uiścić się dinarami (nocleg kosztował ok. 45 euro).


Dwupokojowe mieszkanko w stylu „górska chata”, w którym mogłoby się pomieścić pięć osób, było bardzo przyjemne. Tylko: trzecie rozczarowanie. Było nim położenie. Domek niby przy rzece, ale jednak nie przy rzece: po drugiej stronie drogi stał jakiś tartak czy inna fabryczka, więc właściwie nie było jak wybrać się na spacer nad wodę.

Sprawdziłam, że niedaleko jest restauracja, która powinna być otwarta, ale uznałam, że jestem zbyt zmęczona i właściwie nie muszę już jeść kolacji. Dzielna byłam, bo przecież skonsumowałam tylko smażony ser i sałatkę szopską w Szumadii, i to dawno temu. Zadowoliłam się herbatą i strawą duchową w postaci mojej lśniącej książeczki o serbskich królowych.








Dodaj komentarz